ਆਈ

[ਸੰ:। ਦੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ] ਇਸ ਜੋਗਨ ਦਾ ਨਾਉਂ ਜਿਸਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਚੱਲੀ। ਪਾਰਬਤੀ। ੧. ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਪੰਥ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੈ। ਯਥਾ- ‘ਆਈ ਪੰਥੀ ਸਗਲ ਜਮਾਤੀ’। ਸਭ ਦੇ ਜਮਾਤੀ ਹੋਣਾ ਇਹੋ ਸਾਡਾ ਆਈ ਪੰਥ ਹੈ, ਭਾਵ ਮੈਤ੍ਰੀ। ਆਈ-’ਆਈ ਪੰਥੀ ਸਗਲ ਜਮਾਤੀ ਮਨਿ ਜੀਤੈ ਜਗੁ ਜੀਤੁ’। (੬) ੨. [ਕ੍ਰਿ:। ਦੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ] ਜੰਮ ਕੇ, ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ। ਯਥਾ- ‘ਇਕ ਆਵਹਿ ਇਕ ਜਾਵਹਿ ਆਈ’ (੩੫੩)। ੩. [ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਆਈ = ਲਖਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।] ਮਾਇਆ। ਯਥਾ- ‘ਆਈ ਪੂਤਾ ਇਹੁ ਜਗੁ ਸਾਰਾ’ (੮੪੦), ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਾਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈ। ੪. ਈਸ਼੍ਵਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਯਥਾ- ‘ਆਈ ਪੂਤਾ ਇਹੁ ਜਗੁ ਸਾਰਾ’, ਹੇ ਪੁੱਤ੍ਰ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ {ਆ} ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ {ਈ} ਈਸ਼੍ਵਰ ਰੂਪ ਹੈ। ੫. ਆਈ ਹੋਈ, ਵੜੀ ਹੋਈ। ਯਥਾ- ‘ਆਈ ਪੂਤਾ ਇਹੁ ਜਗੁ ਸਾਰਾ’ (੮੪੦), ਹੇ ਪੁੱਤ੍ਰ! ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ (ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਸੱਤਾ) ਆਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੱਤਾ ਦਾ ਅਧ੍ਯਾਹਾਰ* ਕੀਤਾ ਹੈ। ੬. ਮੌਤ। ਯਥਾ- ‘ਆਈ ਨ ਮੇਟਣ ਕੋ ਸਮਰਥੁ’ ** (੯੩੧)। *ਜੋ ਉਤੋਂ ਪਦ ਪਾਯਾ ਜਾਵੇ, ਅਰਥ ਕ੍ਰਮ ਨਿਬਾਹੁਣ ਵਾਸਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ‘ਅਧ੍ਯਾਹਾਰ’ ਆਖਦੇ ਹਨ%**ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਤੁਕ ਵਿਚ ‘ਆਈ’ ਦਾ ਮਾਯਾ ਅਰਥ ਵੀ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ।