ਪਥਰ

[ਸੰ:। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਸ੍ਤਰ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਪਤ੍ਹ੍ਹਥਰ। ਪੰਜਾਬੀ, ਪੱਥਰ। ਹਿੰਦੀ, ਪਾਥਰ] ੧. ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਹ ਕਰੜਾ ਪਦਾਰਥ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਲ, ਵੱਟੇ, ਚੱਟਾਨ ਰੂਪ ਸਾਨੂੰ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੇਤ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਸੰਗ, ਪਾਖਾਣ। ਯਥਾ- ‘ਪਥਰ ਪਾਲਾ ਕਿਆ ਕਰੇ’ (੧੪੩)। ੨. [ਗੁ:] ਪੱਥਰ ਭਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸੋ ਭਾਰਾ। ਪੱਥਰ ਪਾਪ=ਪੱਥਰ (ਵਤ ਬੋਝਲ), ਪਾਪ, ਪਾਪ ਜੋ ਡੋਬਦੇ ਹਨ, ਭਵਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਤਰਨ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਯਥਾ- ‘ਪਥਰ ਪਾਪ ਬਹੁ ਲਦਿਆ ਕਿਉ ਤਰੀਐ ਤਾਰੀ’ (੫੦੯)। ੩. ਪੱਥਰ ਵਤ ਕਰੜੇ, ਸਖ਼ਤ।