[ਸੰ:। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਮੂਲ=ਅਸਲੀ; ਦ੍ਵਾਰ=ਰਸਤਾ] ੧. ਮੂਲਾਧਾਰ ਚੱਕ੍ਰ ਦਾ ਥਾਉਂ, ਜੋ ਗੁਦਾ ਤੇ ਸਿਸਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਹੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਯਥਾ- ‘ਮੂਲ ਦੁਆਰੈ ਬੰਧਿਆ ਬੰਧੁ’ (੧੧੫੯), ਹਠ ਯੋਗੀ ਦਸਮ ਦਵਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਗੁਦਾ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਦੀ ਅੱਡੀ ਰੱਖ ਕੇ ਆਸਣ ਲਗਾਂਦੇ ਹਨ। ੨. ਮੂਲ ਦੁਆਰਾ-ਉਹ ਅਸਲੀ ਰਸਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਇਸ ਦੇਹੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸੋ ਅਵਿਦਿਆ। ਤੁਕ ਦਾ ਅਰਥ ਫੇਰ ਐਉਂ ਹੋਊ-(ਮੂਲ ਦੁਆਰ) ਅਵਿਦਿਆ ਵੱਲੋਂ ਮਨ ਨੂੰ (ਵਿਵੇਕ ਰੂਪੀ) ਬੰਧਨ ਪਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।
ਸ੍ਰੋਤ: ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਬਦਾਰਥ
« ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੰਨੇ ਤੇ ਜਾਓ