ਬਿਰੋਧ

[ਸੰ:। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਵਿਰੋਧ] ੧. ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਣ ਦਾ ਭਾਵ, ਉਲਟਾਉ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਤ੍ਰਤਾ, ਵੈਰ। ਯਥਾ- ‘ਬੈਰ ਬਿਰੋਧ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਮੋਹ’ (੨੬੭)। ੨. ਕਿਸੇ ਸ਼ੈ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋ ਵਾਂਛਤ ਰਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਯਥਾ- ‘ਪਿਰੁ ਘਰਿ ਨਹੀ ਆਵੈ ਧਨ ਕਿਉ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ਬਿਰਹਿ ਬਿਰੋਧ ਤਨੁ ਛੀਜੈ’ (੧੧੦੮), ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤ, ਭਵਰ, ਫੁਲ, ਕੋਕਿਲ ਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ ਤਾਂ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਿਰਹੋਂ ਨੇ ਕੁਰੱਸ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੱਸ ਉਦੀਪਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਮਾਨ ਉਲਟਾ ਭਾਵ ਉਦਾਸੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।