ਭਾਈ

[ਸੰ:। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੀ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਭਾਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ, ਭਾਈਆ, ਭਾਈ, ਭਰਾ, ਭਿਰਾ, ਭਿਰਾਉ]* ੧. ਇਕ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਦੋ ਜਣੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਹਨ। ਜੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਦਾ ਭਾਈ ਹੈ; ਭਰਾ। ਯਥਾ- ‘ਇਸਟ ਮੀਤ ਅਰੁ ਭਾਈ’ (੭੦੦)। ੨. ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵਣ ਲਈ ‘ਭਾਈ’ ਪਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਥਾ- ‘ਭਾਈ ਰੇ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਗਿਆਨੁ ਨ ਹੋਇ’ (੫੯)। ੩. [ਕ੍ਰਿ:। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਭਾਵ (=ਪਿਆਰ) ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਿਆ, ਭਉਣਾ=ਪਸੰਦ ਆਉਣਾ। ਉਸ ਦਾ ਭੂਤ ਕਾਲ, ਭਾਈ] ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ। ਯਥਾ- ‘ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਭਾਈ ਹੇ’ (੧੦੬੯)। *ਸਿਧਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਭਰਾਤਾ-ਪਦ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ-ਭਰਾ-ਪਦ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੁਆਰਾ ਪਦ-ਭਾਇਆ-ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ-ਭਾਈਆ+ਤੇ ਭਾਈ-ਪਦ ਬਣੇ ਹਨ।