ਬਰਭੰਡ

[ਸੰ:। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ। ਡੋਮ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਰਭੰਡ, ਦੂਸਰਾ ਰੂਪ-ਬਰਭੰਡ] ਬ੍ਰਹਮੰਡ। ਯਥਾ: ‘ਜਹ ਬਰਭੰਡੁ ਪਿੰਡੁ ਤਹ ਨਾਹੀ ਰਚਨਹਾਰੁ ਤਹ ਨਾਹੀ’ (੩੩੪), ਭਾਵ ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ ਸੋਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। (ਪਿੰਡ) ਦੇਹ ਬਿਨਸ ਗਈ ਅਰ (ਰਚਨਹਾਰ) ਸੰਕਲਪ ਵਿਕਲਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਤਦ (ਜੋੜਨਹਾਰਾ) ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕੀ ਕਹੀਏ ਕਿ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ। ਏਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਮਿਤ੍ਰ ਜੋਗੀ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਕਰ ਜਾਣ ਪੁਰ ਮਿਤ੍ਰ ਭਾਵ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਪੁਰ ਭੀ ਲਾਂਵਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ।