ਰਾਗ

[ਸੰ:। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਰਾਗ = ਸੰਗੀਤ, ਪ੍ਰੇਮ, ਰੰਗ] ੧. ਜੋ ਸੁਰ ਤਾਲ ਵਿਚ ਉਚਾਰੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਾਵ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਰਾਗ ਹੈ* । ਯਥਾ- ‘ਰਾਗੁ ਨਾਦੁ ਸਭੁ ਸਚੁ ਹੈ’ (੧੪੨੩)। ਦੇਖੋ, ‘ਰਾਗ ਨਾਦ’, ‘ਰਾਗੀ ਨਾਦੀ’ ੨. ਪ੍ਰੇਮ। ਯਥਾ- ‘ਰਾਗ ਰਤਨ ਪਰਵਾਰ ਪਰੀਆ’ (੯੧੭), ਅਰਥ ਤਾਂ ਏਥੇ ਰਾਗ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਐਉਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ-ਭਾਵਾਰਥ-(ਰਾਗ) ਪ੍ਰੇਮ, (ਰਤਨ) ਵੈਰਾਗ, (ਪਰੀਆ) ਕਰੁਣਾ ਮੈਤ੍ਰੀ ਤੇ (ਪਰਵਾਰ) ਸਤ ਸੰਤੋਖਾਦਿਕ ਹਨ। ੩. ਰੰਗ। ਦੇਖੋ, ‘ਰਾਗੀ ੪.’ *ਰਾਗ ਇਕ ਵਿਦ੍ਯਾ ਤੇ ਹੁਨਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਆਚਾਰਜ ਤੇ ਕਈ ਮਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।